Aksaray’ın endüstriyel geçmişini temsil eden en önemli kültürel miras alanlarından biri olan Azm-i Milli Bilim ve Sanayi Müzesi, Avrupa’nın önde gelen kültürel miras ağlarından biri olan Avrupa Endüstriyel Miras Rotası’na (ERIH) dahil edildi. Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) tarafından koordine edilen ve Aksaray Belediyesinin başvuru sahibi olduğu süreç başarıyla tamamlanarak, Aksaray’ın endüstriyel mirası Avrupa’nın kültürel miras rotaları ile bütünleştirilmiş oldu.
Aksaray’ın simge değerlerinden Azm-i Milli Un Fabrikası, 1924 yılında yerel girişimciler tarafından kurulmuş ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında Türkiye’nin erken sanayileşmesine öncülük etmiştir. Hidroelektrik santrali sayesinde kendi elektrik enerjisini üreten fabrika, bölge ekonomisine katkı sağlamış, un üretimi yanında kepek ve kırık buğday ile hayvancılığı desteklemiştir. 1997 yılında üretim durduktan sonra Aksaray Belediyesi tarafından Ahiler Kalkınma Ajansı desteği ile restore edilerek 2012’de Azm-i Milli Bilim ve Sanayi Müzesi olarak ziyarete açılmıştır. Müze, özgün makineleri, üretim alanları ve arşiv dokümanlarıyla hem teknik hem de sosyal tarih perspektifi sunmakta; kadın iş gücüne dair kayıtlar ve şehrin yakın döneme ait belgeleriyle Aksaray’ın kültürel ve endüstriyel mirasını gelecek kuşaklara aktarmaktadır.
Azm-i Milli Bilim ve Sanayi Müzesinin dahil olduğu ERIH, Avrupa Konseyi tarafından yürütülen Kültür Rotaları Programı kapsamında tanınan ve Avrupa’nın endüstriyel mirasını görünür kılmayı amaçlayan uluslararası bir ağdır. 1987 yılında Avrupa Konseyi tarafından başlatılan Kültür Rotaları Programı; ülkeler arasında ortak kültürel değerleri ortaya çıkarmayı, kültürler arası diyaloğu geliştirmeyi ve turizmi sürdürülebilir bir zeminde güçlendirmeyi hedefleyen en önemli iş birliklerinden biri konumundadır. Bugün program kapsamında 30’dan fazla uluslararası kültür rotası faaliyet göstermekte, bu rotalarda pek çok ülke ve destinasyon kültürel miraslarını ortak bir tematik çerçevede dünyaya tanıtmaktadır. Bu kapsamda ERIH; Avrupa’nın sanayi tarihini, üretim kültürünü ve endüstriyel dönüşümünü yansıtan tesis, fabrika, müze ve endüstriyel peyzajlardan oluşan en geniş tematik ağlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Rotaya dahil olan destinasyonlar; kültürel iş birlikleri, ortak projeler, tematik etkinlikler, akademik çalışmalar ve tanıtım faaliyetleriyle Avrupa ölçeğinde aktif bir ağın parçası hâline gelmektedir.
Azm-i Milli Bilim ve Sanayi Müzesi’nin rotaya kabul edilmesi; müzenin tarihsel değerini uluslararası alanda daha görünür kılacak, Aksaray’ın endüstriyel mirasını Avrupa’daki diğer önemli destinasyonlarla buluşturacak ve bölgedeki kültürel turizme önemli bir ivme kazandıracaktır. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanan üretim kültürünü yansıtan Azm-i Milli yapısı; özgün mimarisi, korunmuş endüstriyel izleri ve sanayi tarihine dair sunduğu bilgilerle Türkiye’nin erken sanayileşme sürecini belgelendiren nadir örneklerden biridir.
Üyeliğin ardından müze, ERIH’in resmi web sayfasında ve sosyal medya platformlarında yer alacak; bu sayede hem uluslararası ziyaretçi potansiyeli artacak hem de müze, araştırmacılar, akademisyenler, sanatçılar ve endüstriyel miras meraklıları için daha görünür bir çalışma alanı hâline gelecektir.
Aksaray’ın ERIH ağına dahil olması, hem kentin hem de bölgenin marka değerine önemli bir katkı sunarken; uluslararası kültür rotalarına entegre edilen bu adım sayesinde, Aksaray’ın kültürel ve endüstriyel mirasının daha geniş bir kitleye ulaşması sağlanacaktır. Avrupa Konseyi Kültür Rotaları Programı'nın sunduğu prestij ve görünürlükle birlikte Azm-i Milli Bilim ve Sanayi Müzesi, bundan sonraki süreçte Avrupa’daki endüstriyel miras destinasyonları ile ortak projeler ve kültürel etkinlikler yürütme fırsatı elde edecektir.
